zondag 15 juli 2007

Disney plagieert?

Disney, ooit de trots van de traditionele animatie, is de afgelopen jaren in verval geraakt. Minder goed lopende 2D films en, in een poging Pixar te evenaren, ronduit slechte 3D films hebben een gigant op zijn knieen gebracht. In een wanhopige poging heeft Disney Pixar opgekocht, niet wetende dat Pixar CEO Steve Jobs daarna meerderheidsaandelen in Disney zou hebben. Daardoor heeft Pixar eigenlijk effectief Disney overgenomen. Hun eerste veranderingen waren het afschaffen van de goedkope sequels en het opnieuw zich richten op 2D animatie, behalve de Pixar animatieafdeling dan. De kans bestaat dat Disney weer groots gaat worden met deze creatieve kracht aan het roer.

Maar hoe groots was Disney eigenlijk? In hun begindagen ging het vooral om gigantische technische innovatie: eerste geluids animatieshorts en eerste animatieshort in kleur. Hoewel Snow White een fenomenale animatieprestatie was, was het bij lange na niet de eerste feature length animatiefilm. Later ging het vooral om steeds betere animatie, hoewel er bepaalde periodes waren waarin daarvoor geen geld was.

Disney heeft helaas in zijn historie weinig scrupules over het lenen of zelfs stelen van andermans materiaal. Dat begon al heel vroeg met de silent Alice Comedies, een serie filmpjes waarin een liveaction meisje in fantasiewerelden terrecht komt. (De Fleischer broers deden dit al veel eerder met hun Out of the Inkwell serie) Alice's partner in crime hierbij is de kat Julius, die duidelijk een kopie is van Felix the Cat, in die tijd erg populair met zijn eigen silent filmpjes.

Julius the Cat Felix the Cat
Maar daar hield het niet mee op. De bekende audiovisuele kunstenaar Oskar Fischinger creerde het abstracte Toccata and Fugue in D Minor segment van Fantasia, maar nam zijn ontslag omdat zijn werk te veel werd versimpeld. Het segment bleef in Fantasia zonder een credit voor Fischinger. Dat neemt niet weg dat Fantasia een enorme prestatie van Disney was, en een grote bijdrage aan animatie als kunstgenre. Fischinger zou ook hebben gewerkt aan het effect van de toverstaf van de Fairy in Pinocchio, wederom zonder credit.

Daarna ging het vele decennia goed - voor zover we weten - al stal Disney regelmatig van haar eigen films zoals bij 101 Dalmatians en The Aristocats.
In 1992 ging het weer mis, op een dramatische manier. Aladdin is een bijzonder goede film, zelfs voor Disney standaard in de jaren negentig. Maar de setting, een deel van het plot, de sfeer, design en een aantal karakters zijn schaamteloos gestolen van de arme Richard Williams, die al vanaf 1964 werkte aan zijn Thief and the Cobbler. In 1991 was de film nog niet af en namen Williams toenmalige financiers de film in beslag en lieten hem afmaken door een bedrijf dat snelle en simpele animatie voor de televisie deed. Natuurlijk was Disney in 1992 wel klaar met Aladdin en het misbaksel dat Thief and the Cobbler was geworden werd uitgebracht als Princess and the Cobbler en werd afgekraakt als, ironisch genoeg, een Aladdin kopie. Vorig jaar kreeg Thief and the Cobbler eindelijk een release zoals Williams het had bedoeld, door een fan gefabriceerd uit een workprint. Met de prachtige originele animatie en helaas de slechte televisieanimatie. Dit resultaat was veel artistieker dan Aladdin, maar kon duidelijk een deskundige editor gebruiken: workprints zijn namelijk een verzameling van al het materiaal voordat er wordt geknipt om tempo in het verhaal te creeren. De echte Thief and the Cobbler zullen we waarschijnlijk nooit zien, en dat is deels Disney's schuld, die de verkrachte versie opkocht om hem eigenlijk te begraven.

The Lion King, Disney's film die niet op een bestaand verhaal gebaseerd is? Helaas niet, maar dit keer zijn ze wel wat subtiele geweest door van niet westers materiaal te lenen. Alhoewel lenen? Dit geval zou in de rechtbank steek houden als plagiaat. De animeserie Janguru taitei was dit keer het slachtoffer. Janguru taitei's Engelse titel is Kimba the White Lion. Kimba is een leeuwenjong dat voortbestemd is om koning te worden. Zijn vader is door verraad om het leven gekomen, er is een irritante vogel en een eccentrieke maar wijze aap en een slechte leeuw genaamd Claw. Niet alleen het verhaal en de karakter zijn direct gekopieerd, maar ook veel van de dramatische momenten.



Meer voorbeelden
Het meest recente voorbeeld is Atlantis: The Lost Empire. Atlantis is daar een geavanceerde beschaving die in stand wordt gehouden door een zwevend kristal en beschermd door robots. De slechterik wil natuurlijk dat kristal hebben. De Studio Ghibli film Tenku no shiro Rapyuta, Laputa the Flying Island heeft datzelfde plot, alleen is het een zwevende verlaten stad die door een kristal in stand gehouden wordt. De design van de stad heeft verdacht veel weg van die van Atlantis. Ook in Laputa wordt de stad bewaakt door een aantal robots, hoewel Ghibli die heeft gebaseerd op de robot uit Le Roi et l'oiseau, The King and the Mockingbird. Maar aangezien Ghibli dat toegeeft en het meer als homage dan kapitalisatie bedoelt is het minder ernstig dan Disney die het op hun beurt weer van hen steelt. Overigens is The Iron Giant ook gebaseerd op de Ghibli adaptatie, maar ook hier geeft regisseur Brad Bird het toe.

Het gaat dus in bepaalde periodes in de geschiedenis van Disney mis. Het goede werk van Disney wordt hierdoor zeker niet teniet gedaan, maar deze informatie werpt wel een perspectief op enkele grote animatiefilms. Disney is een groot bedrijf en daarom bang voor rechtzaken, maar het zou ze goed doen om gewoon bekend te maken door wat ze zijn geispireerd. Met The Princess and the Frog en Rapunzel gaat Disney terug naar haar roots, de sprookjes. Hoe vreemd het ook klinkt was dat haar meest creatieve periode.

Geen opmerkingen: