zaterdag 19 januari 2008

La Antena


La Antena (2007)

Hallucinour en surreel. La Antena is een ode aan expressionistische silent films. Een stad lijdt onder het regime van Mr. Tv, die de stem van alle inwoners gestolen heeft, waardoor iedereen zich noodgedwongen uitdrukt in zinnen die om hen heen hangen. Daar neemt Mr. Tv geen genoegen meer, want hij wil hen ook de woorden afnemen zodat de stad compleet aan zijn voeten ligt. Een gebroken familie die ieder met een brandmerk door het leven gaan komen in opstand.



De film doet niet moeilijk om het feit dat ze een aanklacht tegen fascisme en minderhedenvervolging neerzet. De machine van Mr. Tv krijgt de vorm van een hakenkruis en de concurerende La Antena die van een Davidster. Tv wil het volk zijn vrijheid van meningsuiting afnemen. Gelukkig onthoudt de film zich van moralistisch gepaternaliseer en heeft het in ere herstellen van de familie veel meer resonantie. Zoals de grote silent films waaraan La Antena zijn inspiratie ontleent, wordt dit gebracht met puur visueel middel: een verscheurde foto die met der tijd in ere hersteld wordt. Niet alleen voor ons een symbool voor de familie, maar ook voor de hoofdpersonen. De titlecards, die bij de oude films de snelheid wegnamen, verwerkt La Antena op een revolutionaire manier in het verhaal en de beelden zelf. De mensen zijn zich bewust dat ze op met geschrift communiceren en kijken er regelmatig sip naar, of manipuleren de woorden. Dit maakt een prachtige brug tussen de vlottere moderne films en de prachtig trage silent films. Hierdoor is La Antenna toegankelijk voor mensen die normaal de concentratie niet kunnen opbrengen om naar een silent te kijken.
Hoewel veel mensen ze als overbodig zien, hebben silents ons nog veel te bieden. Zonder geluid was men gedwongen op een visueele manier verhalend te zijn. Dit leidde tot prachtige expressionistische films Das Cabinet des Dr. Caligari, Nosferatu en M. Hun visuele stijl wordt ten dele in leven gehouden door Tim Burton, maar er zijn een groot aantal prachtige filmtechnieken die we sindsdien vergeten zijn. La Antena brengt er een aantal terug: de titlecards - danwel interactief - het gedeeltelijk sluiten van de lens om de aandacht op iets bijzonders te richten en zelfs stop-motion, dood binnen live-action films sinds de jaren '80.


Tot nu toe nog buiten beschouwing gelaten is de bizarheid van La Antenna. Die uit zich in vreemde personnage's zoals een SS rat en een jongen zonder mond, maar wordt nooit zo overdreven dat het met de integere en emotionele sfeer breekt.
Het resultaat is een emotioneel krachtige film die de visuele stijl van het expressionisme toepast op onze tijd. Dat maakt La Antena niet een simpele homage, maar een heropleving van het expressionisme. Waarom zouden we niet weer films zonder dialogen gaan maken? Veel filmmakers kunnen wel wat oefening gebruiken in puur visueel een film maken. Wat dat is de basis van het medium. Het geluid is bijzaak, dat kwam pas later.

donderdag 10 januari 2008

High School


High School (1968)

Van de vijftig films die Entertainment Weekly selecteerde als beste highschool films zijn er maar twee echte documenten van de werkelijkheid. De alom bekende Hoop Dreams en High School. Regisseur Frederick Wiseman is vooral bekend onder documentairemakers, maar heeft de afgelopen vijftig jaar een indrukwekkend corpus opgebouwd. High School, zijn tweede werk, is een document over de relatie tussen leerlingen en leraren op een Amerikaanse middelbare school in de jaren zestig. Dat maakt het een tijdscapsule uit een inspirerende tijd, met Simon & Garfunkle en Otis Redding in de soundtrack. Wiseman onthoudt zich van naratie, maar is wel van de mening dat je als documentairemaker fundamenteel niet objectief kunt zijn. Logisch ook, waar in een microcosmos van de middelbare school, dan wel in de echte wereld, kun je een objectieve waarheid vinden?


Wiseman was zijn tijd daarmee ver vooruit zo boeien zijn films nog steeds. Een oplettende kijker ziet zelfs spottende humor ten koste van de authoriteitsfiguren voorbij komen. In een scene waar een gynacoloog moraliserend seksueel advies geeft, zoomt Wiseman in op de kundige vinger van de man.
Iedereen die de middelbare school heeft mogen meemaken zal de onderdrukkende houding van de leraren herkennen. Dat is misschien af en toe nodig om de leerlingen in de hand te houden, maar gaat te vaak ten koste van de mening en autonomie van ontluikende volwassenen. 'Be a man. Take some responsibility!', luidt het advies van een herkenbare lerarenbeul op een leerling die ten onrechte is bestraft. 'I'm not trying to be an individual, honest.', zegt een meisje dat die net een paar centimeter te lange rok aan heeft. Hoewel het dominante, bijna fascistische karakter van de leraren duidelijk naar voren komt, geeft High School ook signalen waardoor we de hoop niet verliezen: de jonge lerares die het anders wil doen, de leerlingen die bij elkaar komen om te bespreken waar het aan scheelt op school.


Wiseman pioniert door onze aandacht op details te vestigen met zooms op monden en ogen. Zijn camera was uitgerust met een spiegel zodat hij mensen kon filmen zonder dat hun gedrag werd beïnvloed door de op hun gerichtte lens.