donderdag 31 december 2009

Filmjaarlijst 2009

1. Moon
Het is lastig om lovend over deze film te spreken zonder het plot te verraden. Daarom ga ik vooral in op de achterliggende themas. De afgelopen jaren zijn goed geweest voor het intelligente science-fiction genre. Dat is een goede ontwikkeling omdat intelligente sci-fi ons doorgaans confronteert met de ethische en sociale implicaties van een steeds sneller ontwikkelende technologie. Moon doet dat zonder zich te beroepen op een belerende visie of een bepaald mensbeeld, maar door empathie en een volledig voorstelbare subjectieve beleving. Het is juist vanuit dit standpunt dat we een non-dogmatische discussie kunnen voeren. Helaas ontbreekt deze benadering in de actuele discussies over de implicaties van nieuwe techonologie. Gelukkig is de regisseur van Moon, tevens de zoon van David Bowie, er om ons te laten zien hoe een mens in het gedrang kan worden door een gecommercialiseerde technologische ontwikkeling. Waar Kubrick technologie als een oncontrolleerbare, potentieel kwaadaardige macht afspiegelde, laat Moon ons zien dat technologie neutraal is, en maakt zich daarmee tegelijk los van het conservatief xenofobische filmtrekje om nieuwe dingen als gevaarlijk af te beelden.

2. Antichrist
Lars von Triers film is niet alleen prachtig atmosferisch, maar heeft ook een gedegen inhoud. Middels het concept van antichrist zet hij een inversie neer van de christus-figuur en de verhaalstructuren daaromheen, zoals bijvoorbeeld de drie koningen in de vorm van drie dieren in het woud. Daarmee vervlochten loopt een uitbeelding van de inherente misogynie in de geschiedenis van het christendom, in de vorm van een zelfkastijdende vrouw die zich bewust is van haar inherente kwaad. Bijbelse setting zoals de sekscene onder de boom van kennis over goed en kwaad ontbreekt daarbij niet. Zelfs de namen van de karakters, She en Him, doen ons realiseren dat we te maken hebben met archetypes. Deze analyse is natuurlijk verre van compleet, maar ik vermoed dat Von Trier met Antichrist niets minder dan een psychoanalyse het christendom an sich heeft ondernomen, zowel tekstueel als genealogisch, en dit is naar mijn precies wat de Europese samenleving nodig heeft.

3. The Bad Lieutenant: Port of Call - New Orleans
Ik denk dat de achterliggende betekenis van Bad Lieutenant onder critici tot nu toe bijzonder onderschat is. De meeste recensies spreken van een eigenzinnige film, die in zijn absurditeit zowel komisch als beangstigend is. Hoewel dit wellicht waar is, denk ik dat we het grenzeloze nihilisme van Werner Herzog op geen enkele manier moeten onderschatten. Bad Lieutenant geeft uitdrukking aan de totale futiliteit van morele gedragscodes en de totale oncontrolleerbaarheid van de realiteit die we daarmee tevergeefs proberen te bezweren. In de film zijn we getuige van schandelijk machtsmisbruik en een slim gevonden analogie tussen de exponentiële toename van drugsverslaving en criminaliteit. Beide dwingen ons in hun handeling tot een herhaalde maar intensievere handeling. We worden echter ook confronteerd met het feit dat machtsmisbruik niet altijd tot straf leidt, erger nog, straf bereikt nooit de juiste persoon. Terechte straf is een fantasie die we de wereld opdrukken op basis van onze beperkte perceptie. Aan de andere kant manifesteert beloning zich eveneens zonder dat deze verdiend is. De wereld is volgens Werner Herzog een ontzettend oncontrolleerbare en daarmee gevaarlijke plek, en elke poging om daarin structuur aan te brengen (de herhaling van drugsverslaving) of te ontsnappen (achter de ondekkingsreizigersfantasie schuilt een diep nihilisme, zoals we vorig jaar in Encounters at the End of the World zagen) is puur bedrog. Tegelijkertijd hebben we ook een bepaald vermogen om te kunnen omgaan met de vijandigheid van de buitenwereld, de natuur, de kosmos. Dat is wellicht de reden waarom Herzog in zijn vruchtevolle carriëre zoveel portretten van eigenzinnige mensen heeft gemaakt. Het lijkt erop dat Herzog wil zeggen dat we juist in onze openheid onze redding vinden en niet in kunstmatige structuren waarmee we de chaos proberen te beheersen.

4. Watchmen
Ik kwam even in de verleiding om Watchmen hoger te plaatsen, maar ik realiseer me dat een groot deel van de reden waarom ik deze film zo waardeer de uitermate goede vertaling van graphic novel naar film is. Toegegeven, enkele nuances in termen van herhaling en symboliek die in strippanelen prachtig uitgedrukt kunnen worden zouden in film alleen werken ik een compromisloze arthouse editing stijl, en het mag Snyder vergeven worden dat hij dit heeft weggelaten. Anderzijds zijn de filmstylistische toevoegingen ook erg sterk, met name het gebruik van de soundtrack om deze alternatieve geschiedenis aan die van ons te linken en de brilliante openingsmontage, die iets soortgelijks doet. De functie die het verhaal heeft als tegelijk studie van wat onze fascinatie met helden is, als hoe de wereld zou zijn als superhelden echt bestonden is al vele malen eerder beschreven. In dat opzicht draagt de film weinig nieuws bij. Wat de film echter wel op een fascinerende wijze doet is laten zien hoe je het belangrijkste van een kunstproduct in het ene medium kunt overdragen in het andere: enerzijds heel trouw blijven aan de themas, anderzijds vrijheid nemen met de uitbeelding van de loop van de tijd en gebruik maken van de unieke kwaliteiten van het medium.

5. Zombieland
Zombieland is een onwaarschijnlijk goede synthese tussen een Apatow- en een zombiefilm. De inherente boodschap van Apatow-films lijkt wel het scenario van ‘the geeks inherit the Earth.’ Doorgaans uit zich dat in een onwaarschijnlijke romance voor de ongemakkelijke nerd, op zich al een interessante boodschap om een populaire cultuur in te sturen die meestal het tegendeel bericht. Zombieland neemt dit scenario heel letterlijk: juist door zijn neurotische trekken en sociale afstandelijkheid kan de hoofdpersoon een zombie-apocalypse overleven. Het is interessant hoe de film erin slaagt om de zombies puur de setting te maken om het aannemelijk te maken dat het knappe meisje voor de nerd zal gaan. Vanaf dat moment voltrekt Zombieland hetzelfde scenario terwijl de humor en de soundtrack centraal staan.

6. World's Greatest Dad
Goldthwait’s eerste echt goede film is het slachtoffer van verschrikkelijk slechte marketing (zie poster), maar toegegeven laat deze film zich ook niet promoten in marketingtermen. Dit is overigens een compliment voor de film. Zonder teveel van het plot te onthullen kan ik zeggen dat World’s Greatest Dad een melancholische film is die vooral de hypocrisie na een zelfmoord aan het licht brengt en de haast inhoudsloze determinant die maakt dat iets voor mensen ineens interessant is.


7. Iglourious Basterds
Waarschijnlijk staat deze film op vele lijstjes hoger, maar hoe meer ik erover na denk, hoe meer ik me realiseer hoezeer deze film is gevuld met Tarantinoismes. Tarantino heeft zijn eigen niche waarin iedereen weet wat hij van hem kan verwachten. Op zich is daar niets mis mee, maar na een aantal decennia begint de formule voor iedereen wel inzichtelijk te worden en daarmee zijn kracht te verliezen. Nochthans is de film zeer vermakelijk en wil ik Tarantino prijzen voor de vooruitstrevende manier waarop hij probeert het titanisch vervelende Tweede Wereldoorlog trauma, waar we al veel te lang mee opgezadeld zitten, te verwerken. Dit doet hij op glorieuze wijze door allereerst de monsterlijkheid van de nazi’s te deflateren en persifleren, te laten zien dat er individuen zijn die zich monsterlijk gedragen aan beide kanten van de oorlog en in een poging om het leed te doen vergeten symbolisch zowel de film als het publiek met vuur te zuiveren.

8. Black Dynamite
Deze parodie op blacksploitation is tot in elk detail authentiek en hilarisch.
















9. Das Weisse Band

Haneke's boodschap is me nog niet geheel duidelijk. Wil hij werkelijk ons laten zien hoe de nazi generatie is begonnen, of is het allemaal een sluwe setting om onze onmenselijkheid tegenover de jongere generaties aan het licht te brengen. De meer allegorische lezing wint kracht wanneer we verbanden gaan zien tussen puriteinisme en hypocrisie in de moderne samenleving. De laatste scene lijkt in ieder geval een directe aanklacht tegen het publiek, een stijlvorm die Haneke niet bepaald vreemd is. Wanneer we de film in de bioscoop bekijken, zien we ineens de dorpelingen in een spiegelopstelling tegenover ons zitten op tribunes in een schouwburg. Maar ook deze scene is op twee manieren te lezen. Haneke breekt in Funny Games veelvuldig de vierde muur, waaruit blijkt dat een personnage zich bewust is dat hij bekeken wordt. Kijken de mensen in de schouwburg ons hier beschuldigend aan? Anderszijds kunnen we het bioscoopscherm hier ook als spiegel zien. In dit geval worden we geïdentificeerd met de dorpelingen.

10. Gedeelde plaats Drag Me To Hell - Adventureland

















Runners up:
500 Days of Summer/Away We Go/Crank: High Voltage/Funny People/Taking Woodstock/The Boat That Rocked/Up/Where the Wild Things Are

Niet gezien: A Serious Man, Fantastic Mr. Fox, The Box, The Imaginarium of Doctor Parnassus

Beste direct to dvd: Battlestar Galactica: The Plan
‘The Horror...’ award: Dance Flick, Stan Helsing
Meest Hillarische blockbuster: G.I. Joe: The Rise of Cobra
Meest bedroevende blockbuster: 2012
Meest zielloze shell of a movie: The Break-Up Artist
Beste animatieshort: I am so proud of you
Beste onthulling van het snode mais masterplan: Food Inc.